Smółka: Relacje Polski, Węgier i USA są istotne dla samorządu
W dniach 15-17 marca w Krakowie odbędzie się Polish-Hungarian-American Leadership Summit (PHALS). To międzynarodowe forum gospodarczo-geopolityczne, które rozwija ideę Polish – American Leadership Summit zorganizowanego w 2018 roku na Florydzie. Zachęcamy do zapoznania się z ofertą!
DoRzeczy.pl: Czym dziś w praktyce jest dyplomacja gospodarcza samorządu?
Łukasz Smółka, marszałek woj. małopolskiego: Dyplomacja gospodarcza w klasycznym ujęciu pozostaje domeną państwa i polega na realizacji interesów gospodarczych kraju poprzez instrumenty polityki zagranicznej, takie jak negocjowanie i zawieranie umów międzynarodowych, członkostwo w organizacjach gospodarczych czy działania profesjonalnych służb dyplomatycznych na rzecz promocji eksportu i przyciągania inwestycji. W tym sensie samorząd terytorialny nie prowadzi dyplomacji.
W praktyce dyplomacja gospodarcza samorządu polega na systematycznym i długofalowym budowaniu relacji gospodarczych z partnerami zagranicznymi i krajowymi oraz zarządzaniu nimi w taki sposób, aby realnie wzmacniać zrównoważony rozwój regionu. Każdy z nas jest ambasadorem naszego regionu. W warunkach członkostwa w Unii Europejskiej dyplomację gospodarczą samorządu należy postrzegać przede wszystkim jako aktywną współpracę regionów europejskich. Kluczowym elementem priorytetów współpracy zagranicznej Województwa Małopolskiego jest współpraca z regionami państw członkowskich UE służąca pogłębianiu wiedzy, wymianie doświadczeń oraz transferowi dobrych praktyk. Równolegle Małopolska powinna wzmacniać współpracę z partnerami w Europie Środkowej. Zaś w ostatnich latach coraz większego znaczenia nabiera wymiar gospodarczy współpracy międzynarodowej – na wielu płaszczyznach.
Jak wpływa ona na rozwój regionu?
Dyplomacja gospodarcza samorządu ma bezpośredni i długofalowy wpływ na rozwój regionu. To nie tylko realizacja pojedynczych projektów czy działań promocyjnych, ale trwałe wzmacnianie konkurencyjności gospodarczej województwa. W wymiarze gospodarczym dyplomacja sprzyja umacnianiu pozycji województwa na arenie międzynarodowej poprzez promocję lokalnych przedsiębiorstw, ułatwianie im wejścia na rynki zagraniczne oraz tworzenie warunków do wzrostu eksportu. Chodzi o pozyskiwanie inwestycji, know-how, rozwój powiązań gospodarczych oraz zdolność szybkiego reagowania na zmiany rynkowe. Nasze działania opierają się przede wszystkim na: aktywnym przyciąganiu inwestycji zagranicznych i międzynarodowym rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw poprzez ułatwianie im ekspansji na inne rynki, np. poprzez realizację strategicznego projektu „Business in Małopolska. Together for Future”. W przypadku Małopolski inwestycje zagraniczne – w szczególności z USA – nie ograniczają się do lokowania kapitału produkcyjnego, lecz obejmują również działalność badawczo-rozwojową, centra kompetencji i globalne centra usług. Przykładem mogą być takie firmy jak np. IBM, Cisco czy Westinghouse. Inwestycje z USA w Polsce to ponad 320 tys. etatów (wzrost o 23% od 2018 r.), a Małopolska znajduje się w ścisłej czołówce regionów (obok mazowieckiego i dolnośląskiego) pod względem liczby tych miejsc pracy. Dyplomacja gospodarcza wpływa tym samym na zmianę struktury gospodarki naszego regionu, przesuwając ją w kierunku modelu opartego na wiedzy, innowacjach i wysokich kompetencjach, a nie wyłącznie na przewagach kosztowych. Towarzyszy temu transfer nowoczesnych technologii, metod zarządzania oraz standardów organizacyjnych, co podnosi jakość kapitału ludzkiego i zwiększa odporność regionalnej gospodarki na wstrząsy zewnętrzne. Wpływ dyplomacji gospodarczej widoczny jest także w obszarze innowacji i współpracy nauka–biznes. Udział regionu w międzynarodowych sieciach innowacyjnych, programach akceleracyjnych oraz platformach współpracy z globalnymi ekosystemami technologicznymi sprzyja komercjalizacji badań, rozwojowi startupów oraz wdrażaniu technologii o wysokiej wartości dodanej, w tym technologii podwójnego zastosowania (dual-use). Wzmacnia to potencjał rozwojowy regionu oraz jego znaczenie w europejskich i globalnych sieciach innowacji.
Dlaczego relacje Polski, Węgier i USA są istotne dla rozwoju lokalnego i regionalnego?
Z perspektywy samorządu relacje między Polską, Węgrami i Stanami Zjednoczonymi mają bardzo wymierny charakter, bo przekładają się na inwestycje, miejsca pracy, ruch turystyczny i stabilność rozwoju regionów. Współpraca regionów Polski i Węgier jest historycznie ugruntowanym i naturalnym kierunkiem rozwoju w Europie Środkowej. Węgry są stabilnym partnerem handlowym Województwa Małopolskiego: zajmują 12. miejsce w eksporcie, przy dwucyfrowej dynamice wzrostu na poziomie około 13 proc., co oznacza wzrost wartości wymiany o 57 mln euro. Ta współpraca dotyczy w dużej mierze sektora małych i średnich przedsiębiorstw, dla których rynek węgierski jest pierwszym bezpiecznym krokiem w internacjonalizacji działalności. Stany Zjednoczone są natomiast dla Małopolski kluczowym partnerem pozaeuropejskim – odpowiadają za ponad 80% całego eksportu regionu do Ameryki Północnej. USA są więc najważniejszym rynkiem zamorskim dla naszych firm. Jednocześnie współpraca ta ma silny wymiar inwestycyjny i technologiczny – obecność takich firm jak Microsoft czy Google wzmacnia lokalny rynek pracy, współpracę z uczelniami i rozwój kompetencji cyfrowych. Dla wielu firm z Małopolski rynek amerykański stał się jednym z priorytetowych kierunków eksportowych, zaś współpraca z partnerami z Europy Środkowej pozwalała stabilizować łańcuchy dostaw i wspólnie wychodzić na rynki trzecie. Z perspektywy samorządu to przykład, jak dobre relacje międzynarodowe zwiększają odporność regionalnej gospodarki. Bardzo cenimy wymiar turystyczny tych relacji. W 2024 roku Małopolskę odwiedziło ponad 26 mln osób, a wpływy z turystyki przekroczyły 19 mld zł. Goście z USA stanowili około 8 proc. turystów zagranicznych, a Węgry należą do najszybciej rosnących rynków, ze wzrostem liczby przyjazdów zimowych niemal o połowę. Podsumowując – z punktu widzenia samorządu relacje Polski, Węgier i USA są istotne dlatego, że łączą regionalną bliskość z globalnym potencjałem. To relacje, które widać w liczbach eksportu, w konkretnych inwestycjach, w ruchu turystycznym i w codziennej aktywności lokalnych firm. Dzięki nim regiony takie jak Małopolska korzystają z impulsów zewnętrznych i budują trwałe fundamenty swojego rozwoju.
Jakie lokalne inicjatywy z udziałem Węgier i USA można uznać za szczególnie udane przykłady współpracy? Jeśli już takie są, a jeśli nie – to może będą w najbliższej przyszłości?
Województwo Małopolskie nie posiada obecnie podpisanych umów o współpracy partnerskiej z Węgrami ani ze Stanami Zjednoczonymi. Jednakże praktyka pokazuje, że oddolna współpraca biznesowo-turystyczna przynosi bardzo wymierne efekty, które można uznać za udane przykłady współpracy. W przypadku USA są to przede wszystkim inwestycje zagraniczne o dużym znaczeniu dla regionalnej gospodarki i rynku pracy. W Małopolsce obecne są firmy takie jak Motorola, Delphi, Cisco, Akamai, Pratt & Whitney czy Westinghouse, które ulokowało w Krakowie centrum usług globalnych zatrudniające około 160 specjalistów. To efekt długofalowej, konsekwentnej pracy nad budowaniem wiarygodności regionu jako miejsca dla projektów technologicznych i kompetencyjnych. Coraz częściej widzimy też ruch w drugą stronę – ekspansję polskich firm na rynek amerykański, np. MedApp, CD Projekt czy FAKRO, co pokazuje, że region staje się partnerem, a nie tylko odbiorcą kapitału. Małopolska rozwija też ekosystem innowacji obronnych – przykładem jest Akcelerator DIANA uruchamiany przez Akademię górniczo – Hutniczą i Krakowski Park Technologiczny, który pozycjonuje Kraków jako hub dla technologii przyszłości, wspieranych przez USA i sojuszników z NATO. Równolegle Małopolska zwiększa obecność swoich towarów na rynku węgierskim, gdzie eksport osiąga już niemal 500 mln euro rocznie. W sferze turystyki i promocji kulturowej Małopolska działa aktywnie na rynku amerykańskim. W 2025 roku w Chicago podczas festiwalu Taste of Poland region zorganizował warsztaty branżowe i prezentacje kultury oraz kuchni, docierając do ponad 50 tys. uczestników. W Nowym Jorku podczas Meet Kraków & Małopolska w ramach Parady Pułaskiego odbyły się spotkania dla blisko 40 tour operatorów, budujące realne kontakty biznesowe i turystyczne. Jeśli chodzi o Węgry, skuteczne są inicjatywy oparte na kontaktach biznesowych, turystycznych i kulturowych. Przykłady obejmują: wizyty studyjne dla dziennikarzy i touroperatorów (w 2025 roku 12 wizyt dla 53 dziennikarzy i 8 touroperatorów), Dzień polsko-węgierski w Szczawnicy – trzydniowe wydarzenie promujące kulturę obu narodów oraz turystyczny Szlak Polsko-Węgierski, który liczy około 190 km i obejmuje 15 miejsc prezentujących ślady polsko-węgierskiej historii, tradycji, kultury i kuchni na terenie Małopolski – od Orawy, przez Podhale, po Spisz. Wszystkie te działania mają jeden wspólny cel: wzmacnianie rozpoznawalności Małopolski na rynkach zagranicznych, budowanie sieci kontaktów biznesowych i turystycznych oraz tworzenie trwałego potencjału współpracy w przyszłości.
Jakie obszary współpracy z tymi krajami mają dziś największy potencjał rozwoju?
Największy potencjał widzimy w obszarach, które już dziś są silnymi specjalizacjami Małopolski i jednocześnie odpowiadają na globalne trendy. Przede wszystkim są to technologie informatyczne, sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo, internet rzeczy i rozwiązania smart. Potencjał współpracy z USA obejmuje m.in. eksport, zamówienia obronne, logistykę i technologie dual-use. Z kolei w odniesieniu do Węgier mówimy zarówno o sektorze przemysłowym, jak i turystyczno-kulturowym. Tu ważne są takie elementy jak sektor maszynowy i spożywczy, a także winiarstwo i kuchnia regionalna. Zatem największy potencjał rozwoju współpracy z USA i Węgrami leży w obszarach technologicznych, przemysłowych, energetycznych, obronnych oraz turystyczno-kulturalnych, gdzie Małopolska może łączyć swoje tradycyjne atuty z innowacyjnymi rozwiązaniami i międzynarodowym know-how.
Jak duży samorząd może skutecznie współpracować z partnerami zagranicznymi, nie tracąc przy tym lokalnej tożsamości?
To bardzo ważny temat. Skuteczna współpraca samorządu z partnerami zagranicznymi powinna opierać się na zasadach partnerstwa, wzajemnego poszanowania oraz osiągania obopólnych korzyści, przy zachowaniu symetrii współpracujących podmiotów lub – w przypadku różnic instytucjonalnych – symetrii kompetencyjnej. Równie istotne jest elastyczne dostosowywanie form współpracy do zmieniających się uwarunkowań gospodarczych i społecznych. W regionach o silnej i ugruntowanej tożsamości kulturowej, takich jak Małopolska, współpraca międzynarodowa nie stanowi zagrożenia dla lokalnej tożsamości, lecz może ją wzmacniać. Otwartość na świat oraz zakorzenienie lokalne nie wykluczają się – przeciwnie, stają się dziś komplementarnymi elementami konkurencyjności regionu, opartej na jakości kapitału ludzkiego, kompetencjach, jakości życia i spójności lokalnego ekosystemu rozwoju. Rolą samorządu jest nie tylko wspieranie zrównoważonego rozwoju, ale także pielęgnowanie dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego regionu. Skuteczność współpracy międzynarodowej wzrasta, gdy prowadzona jest w ścisłym powiązaniu z lokalną społecznością – z udziałem przedsiębiorców, uczelni i instytucji. Taki model pozwala łączyć umiędzynarodowienie gospodarki z ochroną i twórczym rozwijaniem lokalnych zasobów, wzmacniając jednocześnie rozpoznawalność regionu w Europie i na świecie. Małopolska jest regionem, w którym nowoczesna infrastruktura cyfrowa harmonijnie współistnieje z silnym zapleczem akademickim i unikatowym dziedzictwem kulturowym.
Jak widzi Pan przyszłość współpracy Polski, Węgier i USA? Na jakie cele warto już dziś postawić?
Z perspektywy samorządu województwa przyszłość współpracy Polski, Węgier i USA pozostaje przede wszystkim w gestii władz centralnych, które prowadzą politykę zagraniczną i kształtują relacje międzynarodowe na poziomie państwowym. Rolą samorządu jest wspieranie tych działań w wymiarze regionalnym poprzez konkretne inicjatywy gospodarcze, naukowe i kulturalne. Przyszłość współpracy Polski, Węgier i USA powinna więc opierać się na wspólnych projektach, które przyniosą wymierne korzyści ekonomiczne i rozwojowe dla mieszkańców. Priorytetem powinny być projekty o wysokiej wartości dodanej, takie jak centra kompetencji, centra projektowe, wspólne inicjatywy badawczo-rozwojowe i zaawansowane usługi. Fundamentem współpracy jest kapitał ludzki, rozwijany poprzez współpracę uczelni z przedsiębiorstwami, programy stażowe i wspólne projekty badawcze. Wydarzenia takie jak Polish-Hungarian-American Leadership Summit stanowią dziś praktyczne narzędzie dyplomacji gospodarczej na poziomie regionalnym, tworząc platformę, gdzie łączą się decyzje, kapitał, technologie i lokalne ambicje rozwojowe.
Polish-Hungarian-American Leadership Summit to trzydniowe forum gospodarcze, które odbędzie się 15-17 marca 2026 roku w Krakowie.